دستْ هر زمان بر آن جانب بودن و ماليدن گواهى دهد . علاج آن است كه بينى او را از درون و برون تمام چرب كنند و در روغن قدرى موم نيز داخل كنند تا زود خشك نشود و وقت خفتن طفل را پر پشت خوابانيده چند قطرهء روغن در بينى چكانند و بعده در وقت بيدارى چيزى معطِّس ببويانند تا عطسه آيد و آن چيز برون افتد . و اگر بدين تدبير دفع نشود او را بر پشت خوابانند و دهن او را به دست محكم گيرند و دهن خود را بر منفذ مسدود نهاده سخت بدمند و متعاقب آن پىِ هم در منفذ مخالف سخت‌تر بدمند تا به زور نَفَس طفل و باد دمنده آنچه باشد بيرون آيد . و باشد كه بعد تدهين انف و تليين منفذ منفذى را كه مفتوح است بگيرند تا دهن بكشايد ، پس در منفذ مسدود نيكو بدمند تا آن چيز به راه گلو باز گردد . و بسيار ديده شد كه اطفال به همين علت تپ پيدا كرده بودند و علاجى نفع به تب نمىگردد ، بعد تحقيق سبب ، چون به تدبير مذكور پرداختند از بينى ايشان برنج يا نخود يا دانهء انار بيرون آمد متعفّن شده و تپ نيز عن قريب زائل گشت ، پس در امراض اطفال كه ذى اكل‌اند از اين امر غافل نبايد بود . و هر گاه طفل ، چيزى از خارج به بينى دركرده باشد ، اگر آن چيز مرئى بود ، برآوردنش به دستكارى ممكن باشد ، بلا تمهّل بايد برآورد و اگر نه ، از تدبير مسطور هر كدام كه مناسب باشد به كار توان بست . و هر گاه سبب بستن بينى ، خشك شدن خلط بود ، شير تسعيط كنند و پيوسته بينى را پاك نمايند به نهجى مناسب . القُلاع بايد دانست كه قروح صغار كه در غشاى فم و زبان واقع شود آنچه بىعفونت بود قلاح گويند و با عفونت را آكله خوانند . و پوشيده نماند كه غشاى افواه اطفال و السنهء ايشان در غايت نرمى مىباشد و بدان سبب متحمل لمس و مس ثدى نمىتواند شد و مع ذلك جلاى مائيت لبن كه موجب تضعيف غشا است دايم در اعانت مىبود ، بدين سبب بيشتر اوقات دهن آنها جوش مىكند ، خاصه كه شير ، بيشتر غير صالح الكيفية باشد . و اردأ قروح مذكوره فَحمى است ، يعنى سياه و وى در اكثر قاتل مىباشد . و اسلم قروح سپيد است و سرخ و قُلاع زرد بينهما . بالجمله از لون وى استدلال توان كرد بر نوعيّت خلط . علاج : حسب الخلط به تعديل مزاج مرضعه و طفل كوشند و هر چه در قُلاع بزرگان گفته‌اند از آن آنچه سبك و ملايم باشد در اينجا به كار برند . و اين اشيا قُلاع اطفال را نفع دارد : بنفشه تنها باريك ساخته مىپاشد و اگر قليلى گل سرخ نيز داخل سازند بهتر باشد . و در بلغمى ، اندكى زعفران هم در اين بايد افزود . و خرنوب فقط ، همين عمل دارد . و عصاره خس و عنب الثعلب و فرفخ ماليدن بر دهان روزى چند بار قُلاع دموى و صفراوى و سوداوى را نفع دارد . و اگر قوىتر مطلوب باشد اصل السوس محكوك مسحوق ذرور سازند . و اين دوا بثور لثه و قلاع را كه قوى باشد سود دارد خاصه بلغمى را : مُر ، عَفص قشور كندر هر سه